Advertisements
Bài mới trên VĂN TUYỂN

ĐIỆP MỸ LINH – TẠ LỖI VỚI NGƯỜI THƠ

1Ðể tưởng niệm nhà văn Phụng-Hồng

tức

nhà thơ Hoàng-Việt-Sơn, Hoàng-Vũ-Bão

Cố Chuẩn Tướng Nguyễn-Bá-Liên

ĐIỆP-MỸ-LINH

Tình cờ gặp lại Thúy-Minh, người bạn ngày xưa cùng học trường Võ-Tánh và cũng cùng sinh hoạt trong ban ca nhạc Bình-Minh đài phát thanh Nha Trang, Thanh-Ðiệp mừng quá, hỏi hết chuyện này sang chuyện khác. Vừa trả lời được vài câu, Thúy-Minh đột ngột bảo:

– Anh Hoàng-Việt-Sơn chết rồi, Thanh-Ðiệp biết chưa?

Sau giây phút kinh ngạc đến sững sờ, Thanh-Ðiệp rơi vào trạng thái ngờ vực và chối bỏ.

– Anh Hoàng-Việt-Sơn làm sao mà chết được!

Thúy-Minh lập lại, “Chết rồi!”

Sau đó, để kiểm chứng, Thanh-Ðiệp điện thoại cho người bạn thân của Hoàng-Việt-Sơn – bác sĩ Thuận. Bác sĩ Thuận, không những xác nhận tin dữ, mà còn cho nàng biết rõ Hoàng-Việt-Sơn mất vào ngày thứ Năm, vì bệnh tim. Nửa tin nửa ngờ, Thanh-Ðiệp điện thoại sang Ngọc-Hoài-Phương, người bạn thân của Hoàng-Việt-Sơn, và cũng là chủ nhiệm nguyệt san Hồn-Việt mà Hoàng-Việt-Sơn cộng tác thường xuyên, dưới bút hiệu Phụng-Hồng. Ngọc-Hoài-Phương không có ở tòa soạn. Thanh-Ðiệp gọi Phương-Dung, vợ của Ngọc-Hoài-Phương, những mong Phương-Dung sẽ cho nàng nguồn tin trái ngược với những gì nàng đã nhận được. Nhưng không, Phương-Dung xác nhận đúng, Hoàng-Việt-Sơn đã vĩnh viễn ra đi. Thanh-Ðiệp thảng thốt kêu lên: “Ô! Trời ơi!” Rồi nàng không nghe được gì nữa. Thanh-Ðiệp cảm thấy mất thăng bằng và tưởng như đang bềnh bồng trong vùng không gian câm nín.

Thanh-Ðiệp không nhớ trạng thái giao động tình cảm của nàng kéo dài trong bao lâu; nhưng nàng nhớ, năm 1999, sự thích thú nhẹ nhàng cứ lan dần, lan dần trong lòng nàng khi bất ngờ nàng đọc được bài điểm sách, ký bút hiệu Phụng-Hồng, viết về một tác Tưởng Như Trở Vể của nàng, đăng trên báo Ngày Nay, do Trọng-Kim làm chủ bút kiêm chủ nhiệm.

Sự xuất hiện của bài điểm sách cũng như bút hiệu Phụng-Hồng khiến Thanh-Ðiệp thắc mắc. Với dụng ý truy tìm chi tiết để dò ra manh mối tác giả bài điểm sách, Thanh-Ðiệp đọc lại bài ấy thật kỹ. Nàng khám phá ra Phụng-Hồng là một bút hiệu khác của Hoàng-Việt-Sơn – vị bác sĩ Quân-Y, lúc còn là sinh viên, đã nhờ Trung-Úy Thủy-Quân Lục-Chiến Nguyễn-Bá-Liên, anh họ của Thúy-Minh, trao tặng Thanh-Điệp bài thơ Tiếng Ðàn Ðêm Trung Thu, cách nay hơn 40 năm. Thanh-Ðiệp cảm thấy rất thú vị, nhưng nàng chưa biết phương cách nào để liên lạc với Phụng-Hồng.

Vài hôm sau Thanh-Ðiệp nhận được thư Hoàng-Việt-Sơn gửi về P.O. BOX, (địa chỉ này được in phía sau tác phẩm của nàng) tự nhận chàng là “thủ phạm” của bài thơ Tiếng Ðàn Ðêm Trung Thu năm xưa và cũng là “thủ phạm” bài điểm sách mới đây. Hoàng-Việt-Sơn yêu cầu Thanh-Ðiệp xác định có phải nàng là “cô bé” đàn phong cầm và hát tình khúc Dạ-Khúc của Nguyễn-Mỹ-Ca trong buổi văn nghệ ủy lạo binh sĩ Thủy-Quân Lục-Chiến do tiểu đoàn phó Nguyễn-Bá-Liên – bạn thân của Hoàng-Việt-Sơn – mời, vào đêm Trung-Thu năm 1956, tại căn cứ Sóng-Thần, Nhatrang hay không?

Là một người ngoại giao không được khéo, ít bạn, nay tìm lại được một người biết nàng từ ngày còn bé, Thanh-Ðiệp vui thích lắm. Còn bài thơ ngày xưa Hoàng-Việt-Sơn tặng mà nàng ngây thơ, khờ dại không chịu hồi âm thì, nàng nghĩ, đó chỉ là những rung động nhất thời của chàng, một người có tâm hồn đa cảm. Giờ đây giữ cho nhau chút tình bạn cũng quý rồi. Nhưng chàng không nghĩ như vậy! Sau khi nhận được sự xác nhận của Thanh-Điệp, Hoàng-Việt-Sơn gửi ngay cho nàng những dòng thơ rất tha thiết, rất ngọt ngào:

 

Anh thấy hôm nào chiếc ảnh em,

In trong bìa cuốn sách êm đềm.

Nhớ ai em thoáng buồn xa vắng?

Mắt ướt như từng đẫm lệ hoen.

 

Người ấy ngày xưa nét mặt buồn,

Tuổi đời trong trắng tựa sao trăng,

Yêu đương nào biết, thơ ngây quá!

Nửa thế kỷ rồi chẳng nói năng.

 

Người ấy ngày xưa quá hững hờ,

Vô tình nào hiểu được bài thơ,

Ðể chàng thiếu úy Quân-Y ấy,

Năm tháng phôi pha cũng vẫn chờ… (1)

Thanh-Ðiệp hơi hoảng, chưa biết phản ứng bằng cách nào thì Hoàng-Việt-Sơn gửi tiếp bài “Em Là Ai” với những câu thật dễ thương:

 

… Anh nhìn Em mà tưởng chừng sẩy bước,

Mái tóc dài buông lơi lả bờ vai.

Ai hai mươi đi hái vạn hoa cười?

Anh lẻo đẻo mang tâm tư sầu đắng.

Em mắt nâu, nhìn xa xăm im lặng,

Anh sững sờ nghe động đáy con tim…

Thanh-Ðiệp viết thư và không hề úp mở gì cả, cho Hoàng-Việt-Sơn biết rằng nàng không còn được một tý gì của hình ảnh mà chàng vẫn giữ trong lòng suốt gần nửa thế kỷ qua. Xin hãy quên hết đi và xem nàng như một người em hay một cô học trò thôi. Hoàng-Việt-Sơn phúc đáp bằng bài Mối Tình Ðầu:

 

Cho anh sống lại mối tình đầu,

Xa cách nghìn trùng vẫn nhớ nhau.

Họp mặt trăng rằm Trung Thu ấy

Phong cầm Dạ Khúc chuyện xưa, sau.

 

Cho Anh sống lại mối tình đầu,

Nửa thế kỷ qua vẫn gối sầu.

Tình hận tưởng chôn vào dĩ vãng,

Bỗng về sống lại tựa chiêm  bao.

 

Cho Anh sống lại mối tình đầu,

Em đã vô tình đốt cháy sâu.

Nao nức mộng mơ ngày tái ngộ.

Dòng thơ thủ thỉ nén thương đau.

 

Cho Anh sống lại mối tình đầu,

Ai có ngờ đâu, có biết đâu,

Thanh-Ðiệp ngày xưa như bướm lạ,

Hững hờ… thơ đọc, chẳng tìm nhau.

         

Cho Anh sống lại mối tình đầu,

Lưu luyến ngàn đời, mặc bể dâu.

Ai đã lạnh lùng khuya đối bóng?

Trời ơi! Em có biết Anh cầu…!

Đọc xong bài thơ này Thanh-Ðiệp biết vấn đề sẽ vượt ra ngoài những gì nàng dự tưởng. Theo nàng hiểu, viết văn xuôi, người giàu óc sáng tạo có thể gán ép cho nhân vật của mình bất cứ điều gì mình chọn lựa; ngược lại, thơ thường xuất phát từ nội tâm. Và chính  J. Cocteau cũng xác nhận: “Thi sĩ là thứ láo xược luôn nói sự thật.” Như vậy có nghĩa rằng Hoàng-Việt-Sơn vẫn còn nặng lòng với nàng? Riêng Thanh-Ðiệp, nàng không đủ can đảm cự tuyệt – vì chàng chỉ tặng nàng những bài thơ dễ thương chứ chàng không hề vô lễ hoặc sàm sở, lố bịch – mà nàng cũng không tìm được chút rung động nào trong lòng nàng. Thanh-Ðiệp tự biết, nàng không phải là nữ tu; nàng cũng không bị ràng buộc vì mớ đạo đức nghịch lý của ông Khổng, ông Mạnh, ông Trang, ông Lão nào cả; và, quan trọng hơn hết, nàng không bao giờ dám có ý nghĩ Hoàng-Việt-Sơn là một “vỏ dừa” (2) đáng sợ. Vậy thì tại sao trái tim của nàng cứ chai lỳ đến nỗi Hoàng-Việt-Sơn phải trách:

 

… Em hững hờ xa lạ,

Mặc ai da diết buồn.

Em lạnh lùng sắt đá,

Anh ép dòng lệ tuôn… (3)

Những hờn trách và chút tủi thân của Hoàng-Việt-Sơn khiến Thanh-Ðiệp nghĩ ngợi rất nhiều. Nhưng nỗi buồn cô đọng trong bốn câu sau đây mới làm ray rức hồn nàng:

 

…Chiều xuống, sầu dâng đến não lòng,

Mịt mờ Texas  vẳng thu không.

Vời trông lá rụng sầu đôi ngã,

Dằn vặt tâm tư lệ nhỏ dòng… (4)

Sau những giây phút buồn, tủi thân và hờn trách, Hoàng-Việt-Sơn trở về với bản tính lạc quan, yêu đời:

 

Ôi, trái tim em đẹp bội phần!

Người tên Thanh-Ðiệp bướm vườn xuân.

Ðêm nay gió lạnh giao mùa chuyển,

Anh nhớ em mà nước mắt dâng.

 

Em đã cho anh ý nghĩa đời,

Cung đàn năm ấy còn chơi vơi.

Thế tình đã mấy ai tri kỷ?

Anh quyết theo em trọn kiếp người.

 

Kiếp người chờ mãi ngàn thương nhớ

Nửa thế kỷ rồi lắm bể dâu.

Cố nhân còn dệt cung đàn cũ?

Gieo mãi cho ta một mối sầu!….(5)

Khi những câu thơ đậm tình như thế mà cũng vẫn không chinh phục được trái tim của nàng thì Thanh-Ðiệp hiểu. Tim của nàng, sau nhiều thương tổn nặng nề, nay đã cằn cỗi, tật nguyền, chỉ còn đủ khả năng cho nàng sự sống chứ không còn biết rung động trước bất cứ một biến động tình cảm nào nữa cả!

Khi đăng thơ trên báo, Hoàng-Việt-Sơn, lúc này chàng có thêm bút hiệu Hoàng-Vũ-Bão, thường đề: Trọn vẹn trao về Cô Bé Tóc Dài T. Ð., hoặc viết tắt bút hiệu của nàng. Khi điện thoại, đôi khi Hoàng-Việt-Sơn gọi nàng bằng tên thật hoặc Nàng hoặc Phu Nhân Một Thời Oanh Liệt. Biệt danh sau cùng chàng đặt cho nàng sau khi chàng đọc loạt bài nàng viết về Lính và về Hải- Quân.

Thanh-Ðiệp gửi thư cảm ơn chàng về những bài thơ và hỏi đùa rằng tại sao chàng lại đeo đuổi mãi một “mối tình đui”? Thanh-Ðiệp là người rất lười viết thư và viết thư rất dỡ, vậy mà chàng cũng rung động vì cái dỡ của nàng:

 

… Em viết sao mà lắng nỗi niềm

Tâm  tình giao động giữa trời im

Ðọc rồi đau xót, lòng da diết

Chia cách, Trời ơi! Lạnh ước nguyền.

 

Ôi mộng vô cùng, Ðiệp thiết tha

Yêu Em biết mấy nẽo quê nhà

Giá mà đời chẳng chia sông núi

Có phải tình ta đã mặn mà?…

 

….Anh dẫn Em về lối mộng xưa

Mà Em hờ hững vô tình chưa?

Khói hương đầm ấm nào đâu thấy,

Chỉ thấy phai tàn bóng tuổi thơ!

 

Anh dắt Em về quá khứ qua,

Trường xưa Võ-Tánh mộng hiền hòa.

Cho Em đôi cánh hồn nâng bổng

Ðến một phương trời Anh tặng hoa…

….Nhắc đến làm chi tương nhớ thêm,

Ngày xưa tưởng nhớ mộng êm đềm.

Hỡi ơi! Cô Bé Tóc Dài ấy,

Sao quá vô tư đến độ hiền?

 

Cả một trời thơ đọng bóng Em

Làm sao thố lộ được nỗi niềm?

Anh mong có lại ngày Thu ấy

Ðể hát Trung-Thu bóng nguyệt chìm.

 

Hy vọng ngày mai có mãi nhau.

Chiếc cầu ô-thước sẽ bền lâu.

Cùng nhau đi mãi trên cầu ầy.

Anh sẽ yêu Em đến cuối đời. (6)

Biết không thể nào thuyết phục được Hoàng-Việt-Sơn, Thanh-Ðiệp viết một truyện ngắn, trong đó nàng trích thơ của chàng và cũng để cho chàng thấy rõ ước muốn của nàng là chỉ mong làm một người em hoặc một người học trò của chàng thôi; mà thật sự Thanh-Ðiệp quý Hoàng-Việt-Sơn như một bậc Thầy, vì chàng cầm bút từ khi nàng còn là Cô Bé Tóc Dài đàn phong cầm.

Trong ý nghĩ này, nhân lúc Hoàng-Việt-Sơn điện thoại thăm, Thanh-Ðiệp đề nghị, từ nay chàng đọc hộ và góp ý về bài của nàng trước khi nàng gửi đăng báo. Dù Thanh-Ðiệp không tiết lộ nội dung bài viết, Hoàng-Việt-Sơn cũng thẳng thắn từ chối. Chàng bảo chàng có cái thú riêng khi nghiền ngẫm từng chữ trong bài của nàng, trên báo, chứ không phải trên bản thảo.

Vì Hoàng-Việt-Sơn không chịu đọc bản thảo, cho nên, khi chàng đọc một truyện ngắn của nàng trên báo, chàng rất buồn về đoạn kết. Chàng than: “Sao Ðiệp nghiệt với anh quá vậy?” Nàng im lặng. Chàng tiếp: “Phục nàng quá. Nàng cứ ‘lộng giả thành chân’, viết như thật. Anh mà được cùng em ngoạn cảnh bằng thuyền trên hồ Tuyền-Lâm và đi bên nhau trên thành phố Dalat trong cảnh tình tứ như nhân vật Phong đi với Bảo-Trân trong truyện của em thì rồi có chết anh cũng mãn nguyện.” Nàng cười buồn: “Anh nói quá đáng.” Chàng thở dài: “Em đa nghi chứ thật lòng anh chỉ mơ ước được đường đường chính chính đi cạnh em thôi.” Thanh-Ðiệp đáp: “Ðiệp đã thưa với anh nhiều lần rồi. Ðừng đề cập đến chuyện ấy nữa. Anh thử xử sự với Ðiệp như với một cô học trò, rồi anh sẽ quen và anh sẽ thấy dễ chịu.” Chàng bảo: “Anh không muốn làm thầy; anh chỉ muốn làm người yêu của em thôi.” Nàng cười buồn: “Ðiệp đâu còn gì cho anh. Thôi, quên hết đi, anh.” Chàng lại bảo: “Anh yêu Ðiệp là vì Ðiệp mà thôi chứ anh không yêu Ðiệp vì những gì Ðiệp có hoặc những gì Ðiệp mất”. Nàng nghiêm giọng: “Nếu anh cứ tiếp tục nói những câu như vậy, Ðiệp e rằng…”  Như ngại nàng sẽ nói lời cự tuyệt, chàng chận lời: “Ừ, thì thôi. Rứa cho anh gặp mặt một lần, được không?” Nàng vẫn không thay đổi ý định: “Dạ, không.” Chàng buông tiếng thở dài não nuột: “Chao ôi! Không ngờ từng này tuổi rồi mà anh cũng còn khổ vì tình! Ðừng nghiệt với anh quá, Ðiệp ơi!” Nàng hỏi: “Anh nhớ ý tưởng của Bảo-Trân trong câu chuyện em viết chứ?” Chàng đáp: “Ít có chi tiết nào trong những tác phẩm của em mà anh quên lắm.” Giọng nàng thật buồn: “Vậy thì anh nên hiểu cho Ðiệp. Ðiệp đã đớn đau, ê chề trong suốt cuộc đời của Ðiệp; vì vậy Ðiệp thương thân phận đàn bà. Ðiệp  không đan tâm gây phiền lụy cho bất cứ người phụ nữ nào cả.” Chàng xác định: “Chuyện gia đình của anh, để anh giải quyết. Anh chỉ cầu mong được sống với em những ngày còn lại của đời anh thôi.” Nàng nói rất thật lòng: “Ðiệp không thể làm như vậy được. Ðiệp sợ tạo ra ác nghiệp. Ác nghiệp sinh ác báo. Không biết quan niệm đó có phù hợp với giáo lý nhà Phật hay không; nhưng quan niệm đó, trong quá khứ, đã nhiều lần giúp Ðiệp gượng lại được bên nay bờ tội lỗi.” Chàng biện luận thật khéo: “Hai đứa mình có làm gì tội lỗi đâu. Em là người đến trong đời anh trước nhất. Em đã thiệt thòi hơn bốn mươi năm rồi. Bây giờ là lúc anh phải đền bù cho em những gì em đã mất. Không ai trách anh được, vì bổn phận và trách nhiệm của anh đã xong.” Nàng phân giải: “Không được đâu, anh. Anh chọn Ðiệp, anh sẽ mất các con; Ðiệp chọn anh, Ðiệp cũng sẽ mất các con. Chúng ta còn lại gì khi mà chúng ta mất từng ấy người thân?” Im lặng.  Một lúc sau, chàng bảo: “Chính ý  tưởng của em làm anh quý trọng và thương yêu em nhiều hơn. Từ ngày liên lạc lại được với em, qua những lần nói chuyện hoăc những lá thư, anh biết tâm hồn em rất cao thượng, vì vậy, những bài thơ anh sáng tác về em có sai đâu!” Nói vòng vo một lúc, chợt Hoàng-Việt-Sơn nhớ đến chi tiết nhỏ của nhân vật Bảo-Trân, vội hỏi. Thanh-Ðiệp có một cố tật, nếu không ai hỏi, nàng không nói; nhưng nếu ai hỏi, nàng nói và khi nói thì nói thật. Do đó nàng đành phải cho Hoàng-Việt-Sơn biết là nàng đang trong thời kỳ chờ đợi kết quả thí nghiệm y tế, sau dấu hiệu nghi ngờ ở lần thí nghiệm trước. Giọng chàng thảng thốt: “Trời ơi! Tại sao những chuyện như vậy mà em không cho anh hay?” Nàng nói cho qua chuyện: “Ðã có gì đâu.” Lại im lặng. Rồi giọng chàng tha thiết: “Chưa bao giờ anh muốn được gặp em như lúc này. Anh xốn xang vô cùng, Ðiệp biết không? Mấy mươi năm qua anh đã không lo lắng được cho cuộc đời của em; bây giờ em trong tình trạng như vậy mà anh cũng không được cận kề săn sóc em. Em không thương yêu anh, đó là quyền của em; còn anh thương yêu em, tại sao em cứ tránh né?” Thanh-Ðiệp bùi ngùi: “Thôi anh ạ. Ðiệp cảm ơn anh nhưng tất cả đều quá muộn màng.” Chàng dứt khoát: “Anh sẽ qua thăm em.” Nàng chối từ: “Ðừng, anh!” Giọng chàng vẫn không lay chuyển: “Em không cho anh gặp em thì anh sẽ… thấy em.” Nàng thắc mắc: “Bằng cách nào?” Chàng cười có vẻ tự tin: “Bằng cách nào thì bằng, anh cũng phải… thấy em.” Nửa đùa nửa thật, nàng hỏi: “Anh sẽ thấy Ðiệp trong nhà thương, có phải không? Nếu đúng như vậy thì tội cho Ðiệp quá! Thôi, anh đừng nuôi ý định gặp Ðiệp nữa.” Chàng trở lại trạng thái bồn chồn: “Anh không hiểu được em. Và anh cũng không hiểu tại sao em dành cho anh hình phạt vô lý như thế này?” Nàng trấn an chàng mà cũng như để trấn an cho chính nàng: “Cho đến giờ phút này chưa bác sĩ nào xác định được bệnh trạng của Ðiệp mà anh lo làm chi.” Chàng phát âm với giọng chắc nịch: “Người ta bảo rằng ‘những điều mình biết sẽ không giết mình mà chính là những điều mình không biết, bởi vì mình tưởng tượng’ (7) đó, em biết không?” Nàng cố tình chuyển đề tài cho nên “chọc quê” chàng: “Sao anh đọc Reader’s Digest mà anh nhớ hay vậy?” Chàng cười: “Nói cái chi ra là nàng biết xuất xứ liền. Reader’s Digest vẫn gửi báo cho em đều chứ?” Thanh-Ðiệp vui: “Dạ. Cảm ơn anh.” Chàng dặn: “Anh đã gia hạn cho năm tới rồi. Em không cần điền phiếu cảm ơn gửi lại cho anh nữa, để thì giờ mà sáng tác.” Nàng rất biết ơn chàng, vì lúc nào chàng cũng khuyến khích, nhắc nhở nàng viết. Hoàng-Việt-Sơn khuyên nàng, đã lỡ bỏ đàn bỏ hát lâu rồi thì thôi; còn viết thì, dù hoàn cảnh khắc nghiệt đến đâu nàng cũng phải vượt qua, đừng bao giờ bỏ. Chàng buộc nàng hứa.

Nói quanh co một lúc, Hoàng-Việt-Sơn chuyển lời thăm hỏi các con của Thanh-Ðiệp. Ðang vui thích nói về những bài thơ bằng Anh ngữ do con của nàng sáng tác mà chàng đã dịch ra Việt ngữ chợt chàng dừng lại, hỏi: “Ðiệp! Các con của em có biết chuyện của…hai đứa mình không?” Nàng la hoảng lên: “Chết! Anh nói như vậy là chết Ðiệp rồi! Có chuyện gì giữa anh và Ðiệp ngoài chuyện văn chương, anh em, thầy trò đâu mà anh gọi là chuyện hai đứa mình?” Giọng của chàng không được vui: “Thôi thì chuyện của anh. Chao ôi! Tưởng lâu lâu, lựa những lúc nàng sơ ý, mình tấn công, rứa mà nàng cũng phản công nhanh quá. Mà Ðiệp ơi! Anh nghĩ, em nên cho con em biết về anh.” Nếu chàng không bảo, nàng cũng sẽ nói với các con, vì nàng thường chia xẻ niềm vui, nỗi buồn với các con. Vã lại, nàng nghĩ, nàng đâu có làm điều chi sai trái mà nàng phải giấu các con. Thế nhưng nàng muốn tìm hiểu xem chàng đề nghị như vậy với mục đích gì: “Tại sao và để làm gì, thưa anh?” Chàng giải thích: “Ðể các con em hiểu anh và chấp nhận anh. Em cho các cháu biết rằng không bao giờ anh lùi bước. Anh sẽ vượt qua tất cả mọi thử thách để đạt cho được ước muốn cuối cùng. Bất cứ hậu quả như thế nào anh cũng sẵn sàng chấp nhận.” Thanh-Ðiệp thối thoát: “Các cháu chấp nhận anh để làm gì?Khổ quá! Mới cách đây vài phút Ðiệp đã thưa với anh là anh đừng nên đề cập đến những điều như vậy nữa mà.” Hoàng-Việt-Sơn cười: “Không cho nói về chuyện đó nữa thì anh nói về một tin vui. Cách nay mấy hôm anh đã gửi bản thảo tập thơ sang nhờ Ngọc-Hoài-Phương, báo Hồn Việt, ấn hành để tặng em.” Nàng ngạc nhiên: “Sao anh không cho Ðiệp biết trước?” Chàng đáp tỉnh bơ: “Thơ của anh, anh ấn hành để tặng em, em chỉ có việc nhận thôi chứ em biết trước để làm gì?” Nói xong chàng cười khà khà, có vẻ thích chí lắm. Nàng đáp: “Dạ, đúng là như vậy. Nhưng nếu anh cho Ðiệp xem trước thì Ðiệp sẽ vui hơn. Bây giờ muộn rồi thì thôi.” Chàng đáp vội vàng: “Không, không trễ đâu. Anh sẽ gửi bảng copy sang em cùng với mấy bài thơ vừa mới sáng tác, chưa kịp gửi đăng báo.” Thanh-Ðiệp lo lắng: “Ủa, như vậy là mấy bài thơ mới này sẽ không có trong tập thơ hay sao, thưa anh?” Chàng lại cười vang: “Anh sẽ gọi Ngọc-Hoài-Phương xem chàng ta có thể cho vào trước khi in hay không?”

Nhận được copy bản thảo, Thanh-Ðiệp thấy, ngoài những bài thơ mới, Hoàng-Việt-Sơn còn kèm theo cuốn kinh Bạch-Y Thần-Chú, với dòng chữ: “Thân mến tặng Thanh-Ðiệp chút linh thiêng để phòng thân lúc nguy biến”. Chàng cũng viết trong thư dặn mỗi ngày nàng nên trì chú niệm kinh thì mọi hoạn nạn đều qua. Nàng đọc mấy bài thơ mới. Bài Về Muộn có nhiều câu chàng trách nàng:

 

… Em vẫn vô tình như vạn thuở.

Có bao giờ thông cảm với anh đâu!

Em thắc mắc, hững hờ, xa lạ quá!

Anh ngây thơ mơ mãi mối tình đầu….

Thơ của Hoàng-Việt-Sơn không cầu kỳ, không trau chuốc, nhưng thơ của chàng gói ghém một tấm lòng. Trong bài Phong Cầm Năm Ấy tâm tư của chàng cũng vẫn còn vướng mắc vào mối tình đơn phương.

 

… Tơ đồng thuở ấy rồi im bặt,

Ðể một người xa lạnh nẽo về.

Hiu hắt phương trời hoa úa nhạt:

Tương tư Thanh-Ðiệp buồn trong mê…

Rồi chàng lại trách nàng:

 

… Dòng thơ cũ, cung đàn xưa réo rắc,

Làm tim Anh máu vỡ trào quặn thắt.

Nửa đời người sao duyên nợ còn đeo?

Em vô tư ngoảnh mặt chẳng buồn theo.

Tình da diết như ngại ngùng Ðưa Tiễn (8)

Em vô tình, tàn nhẫn cười không tiếng…  (9)

Ðến một lúc nào đó, Hoàng-Việt-Sơn cũng cảm thấy trong lòng gợn lên chút dỗi hờn. Nhưng chỉ một thoáng sau, tình cảm của chàng lại lắng xuống, để quay về một tình yêu đằm thắm nhưng muộn màng.

 

… Ai Ðưa Tiễn để lòng ai thổn thức? (8)

Thôi, bến ơi! Bến nghỉ nghé, thuyền đi.

Dòng Cuồng Lưu không xóa được câu thề. (10)

Ngày trở lại ước mong về bến cũ… (11)

Mở copy của bản thảo tập thơ, Thanh-Ðiệp đọc Thay Lời Tựa. Nàng xúc động dạc dào rồi buồn đến tái tê khi đọc đoạn: “…Tôi đã bàng hoàng đến ngẩn ngơ và tim tôi đập những nhịp không đều trước khuôn mặt xinh đẹp, thùy mị và nghiêm trang cùng tiếng đàn phong cầm dìu dặt và giọng hát ngọt ngào của một thiếu nữ có mái tóc dài và đôi mắt màu hạt dẻ, rất buồn. Tôi chưa tìm được cơ hội làm quen với Nàng thì Nàng lẳng lặng theo thân phụ ra về. {…}Ðêm đó tôi không thể nào ngủ được vì hình ảnh Cô Bé Tóc Dài đàn phong cầm cứ chờn vờn trong tâm tưởng tôi. Tôi thao thức, trằn trọc thâu đêm và bài thơ Tiếng Ðàn Ðêm Trung Thu ra đời… ” Hoàng-Việt-Sơn gợi lại trong hồn Thanh-Điệp một thời thơ ngây, một thời tươi đẹp mà nàng muốn quên đi để thấy đời bớt đắng cay, bớt bẽ bàng! Lật sang bìa sau, Thanh-Ðiệp thật sự hoảng sợ khi thấy, ngoài tựa đề những tác phẩm của chàng đã ấn hành ở quê nhà như Danh Từ Ðiện Tuyến, Người Em Miền Hỏa Tuyến, Ði Tìm Một Tâm Hồn Việt-Nam, v. v… Chàng còn liệt kê rõ ràng tên thật, tiểu sử, chức vụ và đơn vị sau cùng của chàng.

Khi Hoàng-Việt-Sơn điện thoại, Thanh-Ðiệp đề nghị chàng chỉ nên để bút hiệu Hoàng-Vũ-Bão, không nên đăng tên thật và phần tiểu sử. Chàng không đồng ý: “Tại sao em sợ? Tình cảm anh dành cho em là tình cảm tinh khiết, vượt lên trên mọi thứ tình yêu đời thường; do đó anh không sợ và anh chấp nhận bất cứ điều gì đến với anh.” Nàng không che giấu được lo âu: “Không phải Ðiệp sợ cho Ðiệp mà Ðiệp ngại cho anh. Ðiều gì tránh được, mình nên tránh. Anh đừng tự ái.” Chàng vẫn cương quyết: “Anh không tự ái. Bản tính anh không thích lén lút. Anh không biết sợ. Nếu đã sợ thì đừng làm.” Khi nào thấy chàng “gàn” quá nàng cũng chỉ biết lập lại một câu: “Anh đúng là Thủy-Quân Lục-Chiến!” Mỗi khi nghe nàng trách đùa bằng cách nhắc đến binh chủng mà chàng rất hãnh diện đã một thời phục vụ, sau khi tốt nghiệp bác-sĩ Quân-Y, chàng cười có vẻ tự đắc: “Khi Thủy-Quân Lục-Chiến tấn công là phải chiếm cho được mục tiêu, bất kể thiệt hại.” Biết chàng bóng gió xa xôi, nàng đáp: “Ðiệp biết tinh thần Thủy-Quân Lục-Chiến là như vậy; nhưng nếu đưa Thủy-Quân Lục-Chiến ra tuyến đầu thì Thủy-Quân Lục-Chiến đành phải ở bên nay bờ Thạch-Hãn.” Chàng cười: “Ðúng là Phu Nhân Một Thời Oanh Liệt. Chuyện nhà binh của người ta mà cũng rành. Chịu thua em!” rồi chàng hỏi ý kiến nàng về cái bìa.

Nhìn bìa sách với tựa đề Nửa Ðời Thương Ðau mà chữ “Th và Д được viết khác màu Thanh-Ðiệp cảm động. Hoàng-Việt-Sơn hỏi: “Ðố em biết ý nghĩa của mấy phụ âm  Th và Ð mà anh cố viết khác đi?” Nàng làm như nàng giỏi lắm: “Có vậy mà anh cũng đố.” Chàng thách thức: “Giỏi thì nói rõ đi.” Nàng đáp ngay: “Tên của Ðiệp chứ gì.” Chàng chợt thở dài: “Trời! Sao em vô tình quá vậy, Ðiệp?” Nàng không hiểu chàng muốn nói gì: “Ðiệp chịu thua. Anh nói đi.” Chàng lại thở dài, giọng rất buồn, nói rõ từng chữ: “Nửa Ðời Thương Ðiệp đó, em biết không?” Tự dưng nàng muốn khóc mà khóc không được! Một lúc sau nàng trở lại vấn đề không nên in tên thật và tiểu sử của chàng. Hoàng-Việt-Sơn giận và gay gắt: “Anh tặng em tập thơ vì anh thương yêu, quý trọng em, muốn đem niềm vui đến cho em chứ anh không muốn đem sự lo âu, phiền phức đến cho em. Nếu em sợ đến như vậy thì thôi, anh không xuất bản tập thơ nữa. Anh gọi Ngọc-Hoài-Phương ngay.”

Những lần điện thoại sau đó Hoàng-Việt-Sơn tỏ ra rất quan ngại về vấn đề sức khỏe của Thanh-Ðiệp chứ chàng không đề cập đến tập thơ nữa. Nàng nghĩ có lẽ chàng còn giận nàng và cũng có thể chàng đã đình chỉ việc ấn hành tập thơ, như chàng đã nói. Nàng hơi buồn nhưng nàng không hỏi chàng mà nàng lại hỏi Ngọc-Hoài-Phương. Sau khi nghe Thanh-Ðiệp phân trần về vấn đề tên thật và tiểu sử của Hoàng-Việt-Sơn, Ngọc-Hoài-Phương cười: “Xong rồi. Tôi có cùng cảm nghĩ với chị cho nên tôi giải thích và ông ấy đã đồng ý chỉ để bút hiệu thôi.”

 

Khi Ngọc-Hoài-Phương in xong tập thơ “Nửa Ðời Thương Ðiệp” cũng là lúc nàng nhận được kết quả tốt đẹp về y tế của nàng.

Nhân lúc gia đình vui mừng về kết quả y tế của nàng, Thanh-Ðiệp trao tập thơ, kể lại diễn tiến sự việc cho con và rể của nàng nghe.

Hôm sau, đọc xong tập thơ, “anh chàng” rể của nàng bảo: “Chu cha, bác này nặng tình với măng lắm đó chứ không phải như mấy độc giả trước kia đâu.” Con gái của nàng cười cười nhìn nàng: “Nặng tình và hâm mộ là chuyện của độc giả. Măng làm sao đừng ‘get in trouble’ thì thôi.”  Thanh-Ðiệp nghĩ câu nói của cô con gái hàm ý một sự tin tưởng và cũng ẩn chứa một chút cảnh cáo.

Thanh-Ðiệp không hiểu Hoàng-Việt-Sơn nghĩ như thế nào, nhưng chàng có vẻ vui khi nàng thuật lại cho chàng câu chuyện giữa Mẹ con nàng. Biết tình trạng sức khỏe của Thanh-Ðiệp bình thường, Hoàng-Việt-Sơn càng vui hơn và chàng thúc đẩy nàng xuất bản tác phẩm kế tiếp. Trong tác phẩm này, chàng thích đoạn kết vì nàng nhắc đến ca khúc Chiều, phổ nhạc từ thơ của Hồ-Dzếnh mà chàng đã nghe vào một buổi chiều, tại phòng trực của quân-y-viện, sau khi anh Nguyễn-Bá-Liên báo cho chàng hay Thanhh-Ðiệp đã lập gia đình.

Sau khi tác phẩm của Thanh-Ðiệp ra đời, Hoàng-Việt-Sơn viết một bài điểm sách gửi cho nàng, bảo nàng tùy nghi xử dụng.

Thanh-Ðiệp cho chàng biết nàng đang viết một tác phẩm khác. Chàng hỏi nàng viết về ai, viết về cái gì? Nàng đáp: “Dạ, viết về những vụng dại của tuổi thơ.” Nửa đùa nửa thật, chàng hỏi: “Những vụng dại tuổi thơ đó có giống cái vụng dại của Cô Bé Tóc Dài làm điêu đứng anh chàng Quân-Y này  không?” Thanh-Ðiệp im lặng, thầm nghĩ, những vụng dại tuổi thơ của nàng chỉ làm điêu đứng anh chàng Quân-Y này và Dũng – một chàng Quân-Y khác – nhưng lại đưa nàng vào kiếp sống âm thầm của loài ốc bên bến sông!

*       *

*

Ngày còn bé, Thanh-Ðiệp thường được thân phụ dạy rằng: “Trong địa hạc Văn Học Nghệ Thuật, nếu con thực hiện điều gì mà con cảm thấy điều đó không bằng hoặc không khá hơn điều mà con đã làm ngày hôm trước thì con đừng nên làm”. Vì vậy, từ sau khi bỏ đàn và bỏ hát để được  yên thân, nàng không muốn xuất hiện trên sân khấu nữa.

Vậy mà, buổi họp mặt sơ ngộ mùa Hè năm 2003, Thanh-Ðiệp không nhớ tại sao nàng bị “lôi” lên sân khấu để làm phiền thính giác của quan khách mà nàng chỉ nhớ ánh nhìn dịu dàng, thiết tha, trìu mến của một người đàn ông ngồi bên góc phải, khi nàng hát ca khúc Tình Quê Hương của Đan-Thọ.

Trở về chỗ ngồi, Thanh-Ðiệp quên mất ánh mắt đã nhìn nàng ban nãy. Một lúc sau, trực giác bén nhạy cho nàng biết ánh mắt ấy vẫn không rời nàng. Thanh-Ðiệp quay nhanh về hướng ấy. Người đàn ông ấy không tỏ vẻ gì muốn né tránh ánh nhìn của nàng khi bất ngờ bị nàng bắt quả tang đang… nhìn trộm. Người đàn ông ấy rất điềm đạm, hơi mỉm cười, khẽ nghiêng đầu chào nàng. Nàng chào lại. Vừa khi đó bác sĩ Thuận bước về phía ông ấy, bắt tay ông ấy, ra vẻ rất mừng rỡ.

Vì chưa bao giờ thấy ảnh của Hoàng-Việt-Sơn, Thanh-Ðiệp không thể nhận diện được. Nhưng ánh mắt của người đàn ông ấy khiến nàng nhớ đến lời “hăm dọa” của chàng rồi nàng trở nên lúng túng, vụng về.

Thanh-Ðiệp ra về.

Buổi họp mặt hôm sau, vừa bước vào hội trường, Thanh-Ðiệp nhận ra ngay người đàn ông đã nhìn nàng tối hôm trước. Và ông ấy cũng nhìn nàng bằng ánh nhìn đằm thắm, chan chứa cảm tình. Thanh-Ðiệp tìm bác sĩ Thuận và hỏi xem có phải người ấy là Hoàng-Việt-Sơn hay không? Sau khi bác sĩ Thuận xác nhận, nàng hoàn toàn mất bình tĩnh.

Là một người mang dòng máu nghệ sĩ nhưng Thanh-Ðiệp lại có cá tính của một người cứng rắn và đầy tự chủ. Bất cứ vấn đề gì, khi nàng đã quyết định rồi thì không ai có thể lay chuyển nàng được. Và nàng đã quyết định không gặp Hoàng-Việt-Sơn thì nàng cũng nhất định sẽ không bao giờ gặp chàng. Thanh-Ðiệp vội vàng rời hội trường trước khi Hoàng-Việt-Sơn có cơ hội đến gặp nàng.

Trong đời, Thanh-Ðiệp đã có nhiều quyết định sai lầm. Nàng chịu đựng, âm thầm gậm nhấm những sai lầm của mình và nàng tự tha thứ cho nàng. Nhưng không có một quyết định thiếu khôn ngoan nào của nàng lại đeo đẳng, dằn vặt nàng như quyết định lánh mặt Hoàng-Việt-Sơn vào kỳ họp mặt năm 2003. Thanh-Ðiệp nghĩ nàng sẽ không bao giờ tha thứ cho nàng!

Vài hôm sau, Hoàng-Việt-Sơn không điện thoại mà lại gửi tặng Thanh-Ðiệp phân đoạn đầu của bài thơ chàng mới sáng tác. Trong thư gửi kèm, chàng bảo chàng còn đang sáng tác tiếp, dài lắm, xong đoạn nào chàng sẽ gửi tặng nàng đoạn đó. Hoàng-Việt-Sơn không hề đề cập đến bất cứ chi tiết nào về việc chàng đã đến Houston tham dự ngày họp mặt Phượng Vỹ.

Vừa thấy tựa đề bài thơ Thanh-Ðiệp chợt se lòng vì hiểu rằng Hoàng-Việt-Sơn rất buồn về thái độ của nàng:

 

Thanh-Ðiệp Trường Hận

Lá gục đầu,

Sông sâu.

Những con thuyền không hướng.

Em mà chi. Thương nhớ mà chi.

Thanh-Ðiệp!

Anh thường có những ngày dài xa cách,

Những đêm buồn da diết nhớ tên em!

Em có nhớ thương?

Vòng hoa trắng mộ

Mộng chưa thắm,

Anh còn cay đắng,

Bởi mối tình tan vỡ một đêm nao!

Mà em hỡi! Giữa biển sầu thiên cổ,

Sao dững dưng như gỗ đá vô tình?

Sao lạnh lùng và mãi mãi lặng thinh?

Em về đâu cho kịp chuyến tàu đêm?

Ôi chuyến tàu xưa, anh đứng đợi im lìm.

Tìm em mãi ga Nha-Trang heo hút.

Thanh-Ðiệp!

Sông chảy về đâu?

Suối chảy về đâu?

Ðôi bờ giạt ao bèo.

Như tình anh vẫn lạc loài câm lặng,

Giữa cuộc đời trơ trọi một mình anh.

Nước mắt buồn cứ đọng mãi đôi vành.

Nước mắt buồn cứ chảy mãi năm canh.

Mà năm tháng cứ phai dần kỷ niệm.

Thanh-Ðiệp!

Em đi về đâu? Em ở tận đâu?

Ðêm nay em có sầu thương nhớ?

Anh thấy cô đơn lạnh buốt đời!….

Hoàng-Việt-Sơn thường bảo chàng tha thứ cho Thanh-Ðiệp, vì ngày xưa nàng còn bé, ngây thơ vô tội; nhưng chàng không hiểu tại sao mỗi lần chàng hỏi Nguyễn-Bá-Liên về Thanh-Ðiệp thì Nguyễn-Bá-Liên cứ tìm cách nói sang chuyện khác. Vì vậy, chàng đành ôm “mối tình vô vọng” (12) để rồi “Ôi chuyến tàu xưa, anh đứng đợi im lìm. Tìm em mãi ga Nha-Trang heo hút.”

Ðây không phải là bài thơ đầu tiên Hoàng-Việt-Sơn hờn trách Thanh-Ðiệp. Nhưng đây là bài thơ đầu tiên chàng đề cập đến chữ “mộ” – Vòng hoa trắng mộ. Nhưng nàng vẫn vô tình, chỉ cảm thấy buồn vì ý thơ tự thán của chàng chứ nàng không linh cảm được điều gì cả. Thanh-Ðiệp chưa viết thư cảm ơn chàng về phân đoạn này vì nàng có ý chờ những phân đoạn kế tiếp; khi nào chàng hoàn tất trọn bài rồi nàng sẽ viết thư cảm ơn và xin lỗi chàng về hành động thiếu xã giao của nàng hôm Hội Ngộ.

Hoàng-Việt-Sơn thường bảo, viết thư hay nói điện thoại mình có thể cảm nhận được sự gần gủi với người mình giao tiếp hơn là e-mail; cho nên chàng không có địa chỉ e-mail. Vì vậy, Thanh-Ðiệp dự tính, khi nào Hoàng-Việt-Sơn điện thoại nàng sẽ xin lỗi chàng. Nhưng không bao giờ chàng gọi và chàng cũng chẳng gửi gì cho nàng nữa, kể cả những đoạn kế tiếp của bài thơ  “Thanh-Ðiệp Trường Hận” mà chàng đã hứa.

Thanh-Ðiệp buồn vì nghĩ rằng Hoàng-Việt-Sơn đã hoàn toàn thất vọng khi thấy lại nàng sau hơn 40 năm không gặp! Nhưng nghĩ lại, nàng thấy luận cứ này không vững; bởi vì, nếu Hoàng-Việt-Sơn thật sự thất vọng vì nhân dáng hiện tại của nàng thì chàng đã không nhìn nàng bằng ánh nhìn trìu mến, thiết tha, dịu vợi; và chàng cũng đã không dệt được những vần thơ làm xót lòng người đọc như trong bài “Thanh-Ðiệp Trường Hận”. Càng suy nghĩ  nàng càng thấy chỉ có một lý do là Hoàng-Việt-Sơn giận nàng và muốn quên nàng. Ðó cũng là điều dễ hiểu, bởi vì, sau ngần ấy thời gian giữ kín trong lòng hình bóng nàng và khoảng hơn bốn năm kiên nhẫn đeo đuổi nàng, nay chàng nhận ra sự phủ phàng từ trái tim gỗ đá của nàng thì chàng còn lưu luyến nàng để làm gì! Nhiều khi Thanh-Ðiệp hối hận, muốn điện thoại sang chàng; nhưng nàng ngại, vì chưa bao giờ nàng gọi chàng. Thanh-Ðiệp cũng muốn viết thư, nhưng rồi nàng nghĩ, thôi, nàng đã không yêu thương chàng thì hãy để “mối tình câm ủ dột” (13)  này yên nghỉ. Ðôi khi nàng bình thản chấp nhận ý nghĩ này; nhiều khi nàng lại mong chàng gọi để nàng được ngõ lời xin lỗi.

Trong sự bồn chồn mong đợi của Thanh-Ðiêp, điện thoại của Hoàng-Việt-Sơn không đến mà một tin không bao giờ nàng ngờ thì lại đến từ Thúy-Minh. Thanh-Ðiệp xót xa đoài đoạn vì nghỉ rằng Hoàng-Việt-Sơn “ra đi” mang theo niềm giận hờn do nàng tạo nên! Nàng than thầm: “Chỉ có chút linh thiêng mà anh cũng tặng Ðiệp rồi thì còn gì để anh  hộ thân lúc nguy biến!”

Hơn một năm qua, kể từ khi hay tin Hoàng-Việt-Sơn lìa đời, Thanh-Ðiệp không viết được. Nàng cũng không muốn gửi bài điểm sách do chàng viết về tập truyện của nàng đến báo nào cả. Nàng muốn giữ cho riêng nàng. Ngày xưa, khi Hoàng-Việt-Sơn đi hành quân thì: “Chiều hành quân cạnh ven rừng, Trong một thoáng anh mơ về Thanh-Ðiệp” (14). Ngày nay, trong chuyến đi cuối cùng này, Hoàng-Việt-Sơn mang theo tất cả nguồn cảm hứng, óc sáng tạo và niềm đam mê văn chương của nàng; chỉ để lại cho nàng những dằn vặt, ray rức và đau buồn. Rồi một hôm, nhớ đến lời đã hứa với Hoàng-Việt-Sơn, Thanh-Ðiệp quyết định viết trở lại. Bài đầu tiên khi trở lại với văn chương, chữ nghĩa, nàng xin được một lần viết về những kỷ niệm với Hoàng-Việt-Sơn – như một lời tạ lỗi.

Khi còn sinh thời Hoàng-Việt-Sơn tha thiết muốn được gặp nàng bao nhiêu thì giờ đây Thanh-Ðiệp cũng ước mong được viếng mộ phần của chàng bấy nhiêu.

*          *

*

Quanh nàng không một bóng người, không một tiếng động. Thanh-Ðiệp ngồi bệt trên khóm cỏ non, tay vuốt nhẹ theo từng nét chữ khắc T.T.P. – tên thật của Hoàng-Việt-Sơn – trên mộ bia. Tâm hồn nàng tê dại. Khối óc nàng trống rỗng. Bao nhiêu nước mắt mặn nồng nàng đã hoang phí suốt đoạn đường đời đã qua của nàng; bây giờ nàng chỉ cảm thấy cay cay ở mắt chứ nàng không còn giọt lệ nào nhỏ xuống cho “Một mối tình câm cứ lặng câm!” (15) Thanh-Ðiệp đến đây không một nén nhang, không một đóa hoa; vì nàng nghĩ, lúc Hoàng-Việt-Sơn còn sống nàng đã quá tệ với chàng thì nay chàng chết, những hình thức kia đâu thể nào làm cho chàng hiểu được những ray rức, ngậm ngùi, tiếc thương đang xâu xé tâm hồn nàng!

Trong thinh lặng bỗng dưng Thanh-Ðiệp tưởng như nàng có thể nghe được tiếng thì thầm:

 

…Bình minh dậy, ánh nắng hồng đỏ chói;

Chân trời xa, biển lặng, buồm nhấp nhô.

Thôi, chia tay, thuyền duỗi, bến dặn dò:

 Ngày gặp gỡ? – Ðành tìm nhau kiếp khác! (16)

Thanh-Ðiệp thảng thốt nhìn quanh. Sự yên lặng lại bủa vây. Và, bất chợt, Thanh-Ðiệp nhớ đến câu nói của một người mù mà nàng đã đọc trong một tác phẩm nào đó. “Tôi nghe trong im lặng, một im lặng hoàn toàn!”(J’entends dans le silence, un silence parfait). (17)

ĐIỆP-MỸ-LINH

http://www.diepmylinh.com

2.-Thành ngữ Việt-Nam: Ðạp vỏ dưa, thấy vỏ dừa sợ.

7.-Theo Reader’s Digest.

4-5-8.-Tựa đề những tác phẩm của Ðiệp-Mỹ-Linh.

1-3-4-5-6-9-10-11-12-13-14-15-16.-Trích từ Nửa Ðời Thương Ðau của HoangVũ-Bão.

17.-Không nhớ tên tác phẩm và tác giả.

Advertisements

Quảng cáo/Rao vặt

Bình luận

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: