Advertisements
Bài mới trên VĂN TUYỂN

Thơ bệnh xưa và nay – Viên Linh

“Bệnh tật trong thi ca Việt Nam,” dường như chưa thấy ai nghiên cứu về đề tài ấy? Còn nhớ, trong các sách giáo khoa văn chương, chúng ta thường thấy những bài bình giải như “Mùa Thu trong thơ Nguyễn Khuyến,” “đời đáng chán hay không đáng chán trong thơ Tản Ðà?” “Ðạo Phật trong Truyện Kiều.” “Tính đảng trong thơ Xuân Diệu,” vân vân… Nhưng cho đến bây giờ quả là khó tìm ra đề tài bệnh tật trong thơ, không lẽ vì lý do gì, hay vì có khi các thi sĩ không hay mắc bệnh, là những người khỏe mạnh ít khi có bệnh, nên họ không biết mô tả bệnh tật ra sao chăng?

Nhưng đề tài đã đặt ra, người muốn bình giải thơ bệnh tất nhiên phải đi tìm xem có bài thơ bệnh nào không đã.

Nhà thơ Nguyên Sa. (Hình: Viên Linh)

Bệnh là một trong bốn cái tứ đại của nhân sinh, Sinh Lão Bệnh Tử, tại sao các thi sĩ làm cả trăm bài thơ về cái chết, về sự chết, mà thơ về bệnh tật lại hiếm thấy?

Thật là ngạc nhiên, ngay từ thế kỷ thứ mười một, thi ca ta đã có một bài thơ bệnh:

Cáo Tật Thị Chúng

Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhãn tiền khứ
Lão tùng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Ðình tiền tạc dạ nhất chi mai.
Mãn Giác thiền sư (1052-1096)

Có Bệnh Bảo Mọi Người

Xuân qua trăm hoa rụng
Xuân tới trăm hoa tươi
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu già đến rồi.
Ðừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết
Ðêm qua sân trước một cành mai.

(Ngô Tất Tố dịch)

Nhưng nhan đề rõ ràng là “Có bệnh nói cho mọi người biết” song đọc xong trọn bài, không thấy tác giả nói đến bệnh gì hết. Mãn Giác thiền sư là một bậc cao sĩ được vua Lý Nhân Tông trọng vọng, được mời vào chùa Giác Nguyên trong cung thành Thăng Long, hẳn là một vị sư uyên bác, thế mà trên thì nói có bệnh, mà trong bài không nói bệnh gì, ra sao. Dù cho uyên bác, ông vẫn là một nhà thơ, cho nên bệnh của nhà thơ hẳn là một ẩn dụ thôi. Việc kiếm ra bệnh là của người đọc vậy.

Thủ Khoa Nghĩa, hiệu Nghi Chi, người làng Long Tuyền, tỉnh Cần Thơ, để lại một bài thơ bệnh sâu sắc:

Tuổi Già Bệnh Cũ

Ngàn vàng khôn dễ sánh mình này
Sanh có ngày âu thác có ngày
Non nước hãy còn đang bẩy bả
Ðất trời sao khiến đã lay vay?
Kho phong nguyệt vẫn chan chan đó
Vườn cúc tòng còn thới thới đây
Bệnh cũ vừa an đành lại dậy
Mặc dầu ngâm ngợi mặc dầu say.
Bùi Hữu Nghĩa, 1807-1872 (Văn Ðàn Bảo Giám, IV)

“Thân quá nặng nên hồn sa xuống thấp/ Chớ giận chi những kẻ mất thiên đường. (H.C., bài Thân Thể). Minh họa cắt báo, khuyết danh.

Từ Mãn Giác tới Bùi Hữu Nghĩa, chúng tôi đã kiếm được nhiều bài thơ bệnh của các thi sĩ khác, trong có Nguyễn Du, Tú Xương, song hãy tạm để lại những bài thơ cổ điển và cổ đại lại đó, chúng ta sẽ trở lại sau. Chúng tôi cũng tạm chưa nói đến những thi sĩ mà bệnh tật chiếm hầu hết đời họ, những Hàn Mặc Tử, Bích Khê, Quách Thoại, những thi sĩ mang các căn bệnh chết người cách đây trên nửa thế kỷ, song nếu họ sống trong cuối thế kỷ, chưa chắc họ đã phải ra đi sớm thế. Bài này muốn nói ngay đến những bài thơ bệnh của những thi sĩ gần chúng ta nhất. Và thơ bệnh của họ hẳn nhiên cũng gần chúng ta nhất.

Hậu Giải Phẫu

Cửa biển vào đầy gian phòng
Từng giọt nước mặn chạy vòng tới tim
Ta mơ hồ thấy giọt quen
Giọt thơ tuổi trẻ, giọt em ngày nào.
Mơ hồ trăm lưỡi nghịch đao
Ðâm vào cổ họng, chém vào thịt da.
Giây trời trói ngọn núi thua
Mơ hồ vũ trụ lúc chưa khởi đầu.
Nguyên Sa (giải phẫu ung thư cổ, tháng 8.1988)

Ngày Khỏi Bệnh

Thương ghê màu áo hoa cà
Mộng mơ bật sáng trên da thịt người.
Anh nhìn chỗ rẽ đường ngôi
Nhìn hân hoan mới giữa trời mùa thu.
Em cười khép lại chân co
Anh vừa đau dậy xin cho nằm cùng.
Mùa thu vô thủy vô chung
Xin em hoa cỏ tận cùng hoang sơ.

Nguyên Sa (tập 4, 1995-1998)

Lục bát Nguyên Sa có một duyên dáng ý tứ, cái ý tứ nói ra người nghe cũng hiểu ngay, và chắc cũng đồng ý thôi.

Xin gì khó khăn đến mấy, thi sĩ duyên dáng nói ra nghe cũng dễ dàng: xin cho nằm cùng. Thơ bệnh Nguyên Sa tả rất cụ thể từ dao kéo giải phẫu tới việc vô nước biển vào cơ thể bệnh nhân, chắc chắn người ta chưa từng thấy trong thơ bệnh thế kỷ trước.

Mai Thảo làm thơ bệnh đã thi vị hóa cơn bệnh, và nhân cách hóa cơn bệnh trở thành mình.

Dỗ Bệnh

Mỗi lần cơ thể gây thành chuyện
Ta lại cùng cơ thể chuyện trò
Dỗ nó chớ gây thành chuyện lớn
Nó nghĩ sao rồi nó lại cho.

Bệnh ở trong người thành bệnh bạn
Bệnh ở lâu dài thành bệnh thân
Gối tay lên bệnh nằm thanh thản
Thành một đôi ta rất đá vàng.
Mai Thảo (Thơ Mai Thảo)

Advertisements

Quảng cáo/Rao vặt

Bình luận

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: